KUO tukumai ha fale’i mei he kautaha fakavaha’apule’anga ko e Amnesty International ki Tonga ni ke fakamo’oni ki he konivesio pe talite ‘a e UN ki hono to’o faka’aufuli ha fa’ahinga fakafaikehekehe’i ki he kakai fefine. Ko e konivesio ‘eni ‘oku ui ko e CEDAW (Convention for the Elimination of All Forms of Discrimination Against Women).

   ‘Oku ha’u ‘a e teke ko ‘eni ke fakamo’oni ‘a Tongá he ‘oku fai he uike ni ‘a e toe sivi’i mo e vakai ki he lekooti ‘o e tu’unga ‘oku ‘i ai ‘a Tonga fekau’aki mo e totonu ‘a e tangatá. ‘Oku fai ‘eni ‘i Siniva, Suisalani, ‘e ha penolo ‘i he ‘aho 15 ‘o Sanuali.

   Ko e tu’o tolu ‘aki ‘eni hono sivi’i ‘o e lekooti ‘o Tonga ni talu mei he 2008. Ko e Solisitoa Seniale, Sione Sisifa, ‘oku ne fakafofonga’i ‘a Tonga he fakataha ko ‘ení. Ko e vakai fakamuimuitaha na’e fai fekau’aki mo e tu’unga ‘o Tonga ni ‘i he 2013. Pea na’e fai ai ‘a e fale’i mamafa ke fai mo fakamo’oni ‘a Tonga ki he CEDAW.

   ‘I he lea na’e fakahoko ‘e Lord Vaea, Minisitā ‘o e MIA he taimi ko ia, ki he penolo ‘o e UN he 2013, na’a ne pehē ai ‘oku ‘i ai ‘a e ngaahi fekitoa kehekehe kuopau ke fai ha vakai ki ai pea ke lava kenau palanisi lelei kapau ‘e fai ha fakamo’oni ‘a Tonga.

   Na’a ne pehē ko e ngaahi fekitoa ko ‘eni ‘oku kau ki ai ‘a e ngaahi tefito’i me’a mahu’inga ki he Sosaieti Tongá, si’isi’i ‘o e ma’u’anga koloa ‘a Tongá, pea mo e ngaahi makatu’unga ‘o e lotu mo e tui faka-Kalisitiané ‘i Tonga, kae’uma’ā foki ‘a e ngaahi ‘itiolosia fo’ou ‘o e liliu fakalakalaká.

   Na’a ne pehē ko e ngaahi me’a ‘eni ‘oku kei tuai ai ke fai ‘e Tonga ha fakamo’oni ki he CEDAW.

   Ko e fonua ‘e tolu ‘oku nau fai ‘a e sivi’i mo e vakai ki Tonga, ‘a ia ko e penolo ia, ko Angola, Slovakia, mo e United Arab Emirates (UAE).

   ‘I he sivi’i mo e vakai na’e fai ‘e he Potungāue Siteiti ‘a ‘Amelika (US State Dept) ‘i he 2016, na’e lipooti ai ko e tefito’i palopalema ‘oku fai ki ai e hoha’a ki Tonga ko e tā fakamamahi ‘o e kakai fefine ‘i ‘api, pea mo e ngāue kākā mo ta’efaitotonu ‘i he Pule’angá.

   Na’e toe kau atu foki ki ai mo e ngaahi me’a hangē ko e ‘ikai ha fakalao fe’unga ki he taukapo ma’ae kakai masivá; ‘ikai ha totonu fe’unga ‘a e kakai fefine ki he kelekelé, mo e kei si’isi’i e ngaahi lao ki he ngāue leipā.

   ‘Oku kau foki ‘a e ‘isiu ki hono fakata’e’aonga’i ‘o e lao ‘oku ne lau ko e hia ‘a e fakasotomá, kapau ‘oku fai ha felotoi pe ia ki ai. Pea ‘oku a’u atu aipē ki he tali ‘o e mali ‘a tangata mo tangata, fefine mo fefine, ‘a ia ko hono to’o faka’aufuli ha fa’ahinga fakafaikehekehe ki he kakai fefine, pea a’u aipē ki hono uesia ‘a e kakai tangatá, fekau’aki mo e mali fakasotomá.

(45)

Facebook Comments