Kuo fakahalaia’i he Fakamaau’anga Lahi ‘a Selemana Fonua he Falaite kuo’osi ki he ngaahi hia kehekehe ‘o kau ai e fo’u kakaa’i ‘o ha ‘akauni pea mo e kaiha’a.

Ko e fakahalaia’i ‘eni ‘o e Faka’iloa ki he ngaahi hia ‘oku tukuaki’i na’a ne fakahoko he vaha’a taimi ‘o e ‘aho 3 ‘o ‘Epeleli ‘o e ta’u 2015 ki he ‘aho 11 ‘o Tisema ‘o e ta’u tatau pe he Hotele Tanoa.

Pehe ‘i he fakamatala ‘a e Talatalaaki ma’ae Kalauni, Tevita ‘Aho, ko e Faka’iloa na’e fakangaue’i ia ‘e he Tanoa Hotel Limited (Tonga) ko e taha ‘o ‘enau kau ‘ofisa ma’olunga. Na’e hoko atu ‘ene fakamatala ‘o pehe, ko e kaiha’a ‘eni ‘oku tukuaki’i na’e fakahoko ‘e he Faka’iloa ‘o fe’unga mo e pa’anga ‘e TOP$36,818.00 mei he Kautaha ni ta’e ‘i ai ha’ane totonu fakalao ‘e taha kiai.

‘I he hopo ko ‘eni na’e fakafofonga’i fakalao ‘e Petunia Tupou ko e taha ‘o e kau loea mataotao ‘i Tonga ni e Faka’iloa.

Kaekehe, ko e taha e kau Fakamo’oni na’e ui ‘e he Talatalaaki ko David Hunt ‘a ia ko e Talekita ia he Hotele Tanoa. ‘I he fakamatala ‘a Hunt na’a ne pehe ko e Faka’iloa ‘oku taliui ange ‘ene ngaue kiate ia. ‘Ikai koia pe ka ko e ngaue ‘a e Faka’iloa ‘oku kau ai ‘a hono tokanga’i ‘o e tafa’aki tali totongi mo e ma’u ngaue pehe ki he li’aki ngaue ‘a e kau Ngaue. Ko e taha e ngaue ‘oku tokanga’i ‘e he Faka’iloa ko hono teuteu’i ‘o e Spreadsheet ‘a e kautaha ‘a ia ‘oku kau atu kiai ‘a hono lekooti e vahenga ‘o e kau ngaue ‘a ia ‘oku ‘alu kitu’a mei he ‘akauni ‘a e Kautaha.

Na’e hoko atu e fakamatala fakamo’oni ‘a Hunt ‘o pehe, ko e fuofua taimi na’e mahalo’i ai ‘a e faihala ‘a e Faka’iloa ko e ‘aho 10 mo e ‘aho 13 ‘o Tisema. Ko e vaha’ataimi ko ‘eni na’e mavahe atu ai e Faka’iloa mei he ngaue’anga ‘i ha ‘uhinga fakafo’ituitui pe. ‘I he’ene pehe, na’e pau ai ke fakahoko ‘e Hunt ‘a hono fakama’opo’opo mo fakahoko e vahevahe ‘o e vahenga e kau ngaue. Ko e ngaue ko ‘eni na’e fakahoko ia ‘e Hunt fakataha mo e tokoni ‘a e tokotaha ko Taufa Tatafu. ‘I he’ene pehe, na’e fakatokanga’i ‘e Tatafu fakataha mo Hunt ‘oku ‘i ai ‘a e ngaahi hingoa tanaki makehe ia ‘i he ngaahi foomu koia ‘o e vahe makehe ange ia mei he ngaahi hingoa angamaheni foomu ma’u ngaue ‘a e kau ngaue.

Na’e fakahoko leva e ngaue ‘a Hunt fakataha mo Tatafu pehe ki he tokotaha tokoni (Assistant) ‘o Tatafu ki he ngaahi fehalaaki ko ‘eni. ‘I he foki mai ‘a e Faka’iloa ki he ngaue na’e fakaha ange kiai ‘e Hunt ‘a e ngaahi fehalaaki ko ‘eni. ‘Ikai koia pe ka ‘oku feto’aki ‘a e ngaahi Spreadsheet ‘oku ‘ave ki Fisi ke ‘omi ‘aki e vahenga ‘o e kau ngaue moia ‘oku tu’u anagamaheni he sisitemi ‘a e Kautaha.

Na’e toe fakamatala ‘a Hunt ‘o pehe na’a ne tokoni ki he Faka’iloa hili e ngaahi fakatonutonu he pa’anga na’e puli mei he ‘akauni ‘a e Kautaha ke fo’u ‘ene tohi fakafisi. Hili hono fo’u e tohi fakafisi ‘a e Faka’iloa na’e ‘ikai ke fai ha fakakaukau ke ‘ave ‘a e keisi ni ke a’u ki he Fakamaau’anga makatu’unga he ‘uhinga na’e ‘osi kamata totongi fakafoki ange ‘e he Faka’iloa e pa’anga ‘e TOP$15000 ki he Kautaha. Ka e makatu’unga he ‘ikai ke hokohoko atu aipe hono totongi fakafoki mai ‘o e toenga e pa’anga ko ‘eni na’e pau leva ke fakahoko hono faka’ilo ‘o iku ngaue atu leva kiai e Lao.

Na’e hoko atu e fakamatala fakamo’oni ‘a Hunt ‘o pehe, na’e hili pe ngaue ‘a e toenga ‘o e kau ‘Ofisa Ma’olunga ‘o e Kautaha ki he palopalema ko ‘eni na’a ne fakahoko ange ki he Faka’iloa ‘oku ‘osi ‘ilo na’e fai ‘a hono tohi loi’i ‘o e ngaahi fakamatala he Kautaha. ‘I he’ene pehe na’e ‘ikai ke faka’ikai’i ange ‘e he Faka’iloa ‘a e tukuaki’i ko ‘eni ka ne fakalongolongo pe.

Ko e vahenga foki koia ‘o e kau ngaue ‘a e Kautaha Tanoa ‘oku fakahoko mai pe hono fakapa’anga mei Fisi pea kuo pau ke teuteu e ngaahi fakamatala tohi ‘i he fotunga ‘o e Spreadsheet ‘a ia ‘oku ‘osi totonu ke maau ai ‘a e ngaahi hingoa ‘o e kau ngaue. Hili ia kuo pau leva ke fakamo’oni ai ha taha ‘ia David Hunt pe ko e Faka’iloa he koia ‘oku ne tokanga’i e tafa’aki tali totongi ‘a e Kautaha.

Lolotonga ia na’e ha he taha ‘o e ngaahi fakamatala fakamo’oni ‘a e Faka’iloa ‘o pehe ‘oku ne faka’ikai’i ‘a e ngaahi fakamatala ‘a Hunt. ‘Oku kau heni ‘a e ‘uhinga na’e fakaha ‘e Hunt ‘i he tohi fakafisi ‘a e Faka’iloa ‘a ia na’e fakaha pe ai ‘e Hunt ko e ‘uhinga e fakafisi ‘a e Faka’iloa makatu’unga he ‘ikai lelei e tu’unga mo’ui lelei ‘a e Faka’iloa. ‘I he’ene pehe na’e fakamatala e Faka’iloa ia ‘o pehe, ko e ‘uhinga ‘o ‘ene fakafisi ko ‘ene faka’ikai’i ‘a e ngaahi tukuaki’i na’e fai ange kiate ia.

Makehe ange mei ai, na’e fakahoko ‘e Fakamaau Lahi Cato ha tu’utu’uni faka-Fakamaau’anga ki he Faka’iloa he konga kimui ‘o Tisema ‘o e ta’u kuo’osi ke fakafoki kakato ange ‘a e ngaahi tohi fakamatala ‘a ia ‘oku kau ai ‘a e ngaahi ‘olisinale ‘o e ngaahi foomu Spreadsheets mo e ngaahi tohi ‘olisinale kehe pe na’e fiema’u ‘e he Kalauni. Ko e a’u ‘eni ki he faka’osi’osi ‘o e hopo ‘oku ‘ikai pe ke lava ‘o ma’u ‘a e ngaahi tohi koia mei he Faka’iloa.

Na’e hoko atu e fakamatala ‘a e Talatalaaki ‘o pehe, ko e konga ‘o e ngaahi hingoa loi na’e ngaue’aki ‘e he Faka’iloa ke fakafonufonu ‘aki ‘a e foomu ‘o e vahenga ‘o e kau ngaue ke makatu’unga mei ai ‘ene ma’u ‘a e pa’anga koia ko Siosateki Havili, Sione Vakameilalo pea mo ‘Alifeleti Pontfi.

Kaekehe, ko e taha e ngaahi taukapo ‘a Petunia Tupou he hopo ni ko e pehe ‘oku kei fehalaaki pe hono faka’ilo ‘o e Faka’iloa he ‘oku ke te’eki ke ma’u mai ‘e he Kalauni ‘i he’ene ngaahi fakamo’oni fuakava ‘a e ngaahi ‘olisinale ‘o e Spreadsheets. ‘Ikai koia pe ka ko e ngaahi Spreadsheets koia na’e fakahu ki he Fakamaau’anga ‘oku ‘ikai ko e ngaahi Spreadsheets ia na’e fakamo’oni ai ‘a e Faka’iloa ka ko ha ngaahi fakaangaanga (drafts) pe nai.

Hili pe ‘a e ngaahi taukapo pehe ki he ngaahi fakafekiki fakataha mo hono faka’uhinga’i ‘e he ongo faha’i e Kupu’i Lao ‘oku mo’ulaloa kiai e hia ‘oku tukuaki’i ki he Faka’iloa na’e hoko atu ai ki he fakamalanga ‘a Fakamaau Lahi Cato. Na’e pehe ai ‘e Cato, fakatatau ki he ngaahi fakamatala pehe ki he ngaahi fakamo’oni ko ‘eni na’e fakahu ange ki  he Fakamaau’anga, ‘oku ne tui ta’e veiveiua ko e ngaahi tukuaki’i koia ‘oku fakahoko ki he Faka’iloa ‘oku mo’oni kotoa.

‘I he’ene pehe, na’e tu’utu’uni aipe ‘a Fakamaau Lahi Cato ke fakahalaia’i e Faka’iloa ki he hia ko e kaiha’a pea kene toe halaia foki ki he hia ko e kakaa’i ‘o ha fakamatala ke ma’u ai e pa’anga. ‘I he lolotonga ni ‘oku kei tauhi fakalao e Faka’ilo ‘i he ‘apitanga Polisi Nuku’alofa ‘o ‘amanaki ke hilifaki hono tautea ‘o ka toki fanongonongo ki he ongo Faha’i. ‘I he taimi tatau pe ‘e muimui’i pau ‘e he Nusipepa ni ‘a e hilifaki e tautea ‘o e Faka’iloa ke pulusi atu.

(93)

Facebook Comments