Hili e maumau ‘a Saikolone GITA ki he ngaahi famili tokolahi ‘i Tonga ni na’e kau ai mo e fale koia ‘o Taiala mo hono famili. ‘I he lolotonga ni ‘oku ‘ikai ke toe ‘i ai ha fale ‘o Taiala mo hono famili kenau nofo ai.

Na’e fakamatala ‘a Taiala ‘o pehe, “Ko e  lolotonga ko ia ‘a e Saikolone na’e ‘ikai pe ha toe ‘amanaki ia ‘iate au mo hoku famili ‘e ‘i ai ha faingamalie ‘e hao ai homau ki’i fale. Kimu’a pea to mai e saikolone na’e fetu’utaki mai e famili hoku husepaniti kemau fetukutuku ange he vave taha ki ‘Ohonua. Na’e mau nofo ai hili e saikolone ‘i ha uike ‘e 2 kimu’a pea mau toki toe foki ki homau fale-Tonga ke toe fai hano langalanga hake. Hili hono fakama’a mo fakama’opo’opo e ngaahi kongakonga va’a papa he fale na’e fai leva e feinga ke toe langalanga hake e fale. Na’e pau ai ke faka’aonga’i ‘a e ngaahi tapoleni mei he ngaahi tokoni ‘a e Pule’anga ke hoko ko e ‘ato ki homau fale.”

“Ko e me’a na’e fakaloloma taha ko e maumau e meimei peseti ‘e 70% ki he 80% ‘ema ngoue kava-Tonga. Ko e founga pe ia ‘e taha na’e malava ai ke ma’u ha pa’anga humai ma’a hoku famili. Ko hono fakamaketi’i foki ko ia ‘o e kava ‘oku ‘i he tu’unga ma’olunga pea ne lava pe ai e pa’anga ‘oku ma’u mei hono fakatau atu ‘ema kava ‘o feau ‘ema ngaahi fiema’u tefito,” ko e fakamatala ia ‘a Seini Taiala.

Hili pe hono ‘ilo’i ‘e Seini mo hono Husepaniti kuo maumau e konga lahi ‘o ‘ena ngoue kava na’e to hifo ai hona loto ‘o pehe ‘oku ‘ikai ha toe ‘amanaki. Neongo ‘a e ha fakalotosi’i ‘a e maumau ‘a e saikolone na’e kei tu’u hake pe ‘a Seini mo hono Husepaniti ‘o feinga ke hoko hano fakakaukau’i hona famili. Na’e fakahoko ai ‘e Seini ‘a e tukupa kiate ia pe ‘o pehe kuopau pe keu lotolahi. ‘I he taimi tatau na’e fakalotolahi’i ‘e Seini hono husepaniti mo ‘ena ki’i fanau neonogo e fe’amokaki ka kuopau kenau taulanga ki ha tu’unga ‘oku toe lelei ange.

“Ko homa ongo ‘Ofefine na’e ‘ave ia kena nofo mo ‘ena ongo Kui kae ‘oua leva kema fakama’opo’opo ‘a e ngaahi maumau ‘o toe fokotu’utu’u lelei homa fale. Ko homa Foha leva na’e nofo ia mo kimaua makatu’unga he’ene fu’u kei si’i.”

“‘I he lolotonga ni ‘oku ou fo’u ai mo ngaahi e fanga ki’i kiekie ‘o fakatau atu. Kuopau ai ke ‘omi ‘a e ngaahi takainga lou’akau ‘oku ou ngaue’aki ki he ngaahi kiekie ko ‘eni mei Fotuha’a Ha’apai. ‘I he taimi tatau kuopau keu folau ki Fotuha’a ‘o ta e lou’akau pea fakamomoa ‘o toki fakaheka vaka  mai ki ‘Eua. ‘Oku mahino ‘a e faingata’a e mavahe mei hoku famili  ka kuopau ke fakahoko ia. Ko e makatu’unga ‘eni he’eku tui ‘oku ‘ikai totonu keu kei fakafalala aipe he ngoue kava-Tonga pea ko ‘emau ngaahi fiema’u fakapa’anga ‘oku tefito kotoa ia he lolotonga ni he’eku ngaahi kiekie.” Ko e taha ia e ngaahi fakamatala ‘a Seini Taiala.

Na’e hoko atu e fakamatala ‘a Seini ‘o pehe, “Ko e lolotonga ni ‘oku mau kei nofo ta’e-‘uhila pe. Ko e taimi koia ‘oku ‘uha ai ‘oku ‘alu hifo kotoa pe ‘a e vai ki homa ki’i loto fale ‘o mau viviku kotoa. Ko e ‘uhinga ‘eni he ‘oku ‘ikai ke fefeka e ‘ato ka ko e tapoleni pe. ‘I he’ene kuopau ke fai e feinga malohi ki hono fakalelei’i homau ki’i fale ke toe malohi ange. ‘Oku ou fakafalala ai ‘i hono fakatau atu ‘eku kiekie.”

“’I he lolotonga ni ‘oku mau kole pe ki he ngaahi kaunga’api ha vai mei he’enau ngaahi sima vai kemau inu mei ai. Ko e ngaahi fiema’u vivili ‘oku mau ‘i ai he lolotonga ni ko ha ngaahi me’angaue mo ha ngaahi naunau ‘e ala lava tokoni ke langa hake ‘aki homau fale ke toe malohiange. ‘Oku kau atu ki heni mo e vai pehe ki hono toe to fo’ou ‘ema ngoue kava,” ko e fakama’opo’opo ia ‘a Seini Taiala.

(29)

Facebook Comments