Kuo tautea ‘e Fakamaau Lahi Cato ‘a Pakileata Fukofuka pea mo ‘Amoni Fifita he Fakamaau’anga Lahi he Falaite kuo’osi hili ia ‘ena halaia ki hona ngaahi tukuaki’i.

Ko e ngaahi tukuaki’i ‘o e ongo Faka’iloa ‘oku kau ai ‘a e kaiha’a fakamalohi ‘aki e me’atau pea mo e ngaahi tukuaki’i kehekehe pe.

Pehe ‘i he fakamatala ‘a e Talatalaaki Ma’ae Kalauni, Tevita ‘Aho, ko e ngaahi hia ‘eni ‘oku halaia ki ai ‘a e ongo Faka’iloa neongo na’a na tali tonuhia. Kimu’a e kamata ‘o e hilifaki tautea na’e fua fakamalalanga ‘a Fakamaau Lahi Cato felave’i mo e keisi ‘a e ongo Faka’iloa.

Pehe ‘e Fakamaau Lahi Cato ko ‘Amoni Fifita na’e faka’ilo ia ki he hia ko e kaiha’a fakamalohi ‘aki e me’ata’u ‘a ia na’a ne tali tonuhia ka na’e ‘osi fakahalaia’i ia he ‘aho 5 ‘o Tisema ‘o e ta’u kuo’osi ka ko hono toki hilifaki ‘eni ‘o hono tautea. Ko Pakileata Fukofuka leva na’e faka’ilo ia ki he hia ko e kaunga hia ki hono fakahoko ‘o e kaiha’a fakamalohi ‘aki e me’atau ‘a ia na’a ne tali tonuhia pe moia ki ai ‘o ne toki halaia hili ‘a e hopo he ‘aho 5 ai pe ‘o Tisema ‘o e ta’u kuo’osi. Na’e ‘i ai foki mo e kaunga faka’iloa ‘e taha ko Viliami Kupu ‘a ia na’a ne tali halaia pe ia ki hono ngaahi tukuaki’i ‘o hilifaki tautea ia kene ngaue popula he ta’u ‘e 7 pea toloi leva e ta’u ‘e 3 kane ngaue popula pe he ta’u ‘e 4. Ko e ta’u ‘e 4 ko ia na’e toe toloi pe mo e ngaahi mahina mei ai ‘i he ngaahi makatu’unga. .

Kaekehe, ko e tautea ‘eni ‘o e ongo Faka’iloa ki he hia na’e tukuaki’i na’a na fakahoko ‘i he taha ‘o e ngaahi Falekoloa Siaina ‘i Kolovai he ‘aho 11 ‘o Sanuali ‘o e ta’u kuo’osi. Pehe ‘i he fakamalanga ‘a e Talatalaaki, ko e kaiha’a ‘eni na’e fakahoko ia ‘i he hu atu pe ‘a Viliami Kupu pea mo ‘Amoni Fifita ki he loto falekoloa ‘o e Siaina ‘o fakahoko ‘a e ngaahi kaiha’a ko ‘eni. Ko e kotoa ‘o e ngaahi koloa na’e kaiha’asi ‘o a’u ki he pa’anga na’e fe’unga ia mo e pa’anga ‘e TOP$7,671.50.

Lolotonga e kaiha’a na’e fakahoko na’e hanga ‘e ‘Amoni Fifita ‘o fakamanamana’i ‘aki e helepelu e Mamahi ke fa’oaki e pa’anga ki he kato na’a ne ‘alu atu moia kae fa’o ‘e Viliami Kupu ‘a e ngaahi koloa kehekehe ‘i he kato ‘a’ana.

Ko e kaunga leva ‘a Pakileata ki he hia ko ‘eni ko ‘ene faka’uli he me’alele na’e heka ai ‘a Viliami pea mo ‘Amoni pea ne toe kau foki hono palani’i mo fo’ufo’u e feitu’u ke fai kiai e kaiha’a.

Hili ‘a e fakama’ala’ala nounou felave’i mo e puipuitu’a ‘o e keisi na’e hoko atu ai ki he ngaahi lipooti ‘a e ‘Ofisa Malu’i Angalelei felave’i mo e kau Faka’iloa ko ‘eni.

Ko ‘Amoni Fifita ‘oku ‘ikai ha mai ha me’ime’i lelei ‘e taha ia mei he’ene lipooti ‘a’ana neongo ko hono ta’u 34 ‘eni. Ko e talu ‘eni ‘a e faihia ‘a Fifita mei he ta’u 2001 ‘o iku tautea ngaue popula ai ia. Hili ia pea ne folau atu ki Nu’usila he ta’u 2003 pea toe fakafoki fakalao faka-Pule’anga mai ia ki Tonga ni he ta’u 2011 ‘i he ngaahi hia kehekehe ‘o kau ai ‘a e kaiha’a fakamalohi ‘aki e me’atau. ‘I he vaha’a taimi ‘o e ta’u 2003 ki he ta’u 2011, na’e fakahoko ai ‘e Fifita ‘a e ngaahi hia kehekehe ‘e 10 lalahi ‘i Nu’usila. Ko e konga lahi ‘o e mo’ui ‘a Fifita ko e faihia pe mo ‘ene toutou ha he Fakamaau’anga he ngaahi hia kehekehe. Na’e ‘osi ma’u hoa foki ‘a Ffiita ‘i Nu’usila ‘o ma’u ai ‘ene fanau ‘e toko 2.

Ko Fukofuka leva ko e hia pe ‘e taha ‘i hono lekooti na’a ne mo’ua ai kimu’a he ta’u 2015 ‘a ia ko hono ma’u ‘o e pa’anga ‘i he fakamatala loi mo e fakapuli. Na’e tautea ai ‘a Fukofuka kene ngaue popula he mahina ‘e 3.             Ko e konga lahi ‘o e mo’ui ‘a Fukofuka ko e tokoni pe ki he’ene Tangata’eiki he ngaahi ngaue faka-toutai. Na’a ne ma’u hoa he ta’u 1991 pea ne hiki leva ki ‘Amelika ‘o nofo ai. Na’e fanau’i ai ‘e Fukofuka ‘a ‘ene fanau mo hono mali ‘e toko 7 ‘i Salt Lake City. ‘Ikai koia pe ka ‘oku ‘i ai mo ‘ene fanau tu’utamaki ‘e toko 9 kehekehe pe ‘i ‘Amelika. ‘I he ta’u 2001 na’e foki mai ai ‘a Fukofuka ki Tonga ni hili peia e malolo ‘ene tangata’eiki. ‘I he taha ‘o e ngaahi fakamatala ‘a Fukofuka na’a ne pehe ko e lahi taha ‘o e pa’anga humai ‘oku ne ma’u ko e pa’anga mei he ngaahi ngaue faka-toutai ‘oku ne fai ‘i Tonga ni. Ko Fukofuka ko hono ta’u 48 ‘eni.

Hili ‘a hono fakama’ala’ala ‘o e ngaahi lipooti ko ia ki he Fakamaau’anga na’e hoko atu leva ki he pehe ‘e Fakamaau Lahi Cato ke tautea ‘a ‘Amoni Fifita kene ngaue popula he ta’u ‘e 8 pea ke ‘oua ‘e toloi ha ngaahi ta’u pe mahina mei ai. Ko e ta’u ‘e 8 ko ia ‘oku kamata lau ia mei he ‘aho na’e fakahu pilisone ai ia ‘o tauhi fakalao ‘e he kau Polisi.

Ko Fukofuka leva ‘oku tautea ia kene ngaue popula he ta’u ‘e 8 kae toloi e ta’u ‘e 1 mo e mahina ‘e 6 faka’osi ‘i he ngaahi makatu’unga. Ko e ngaahi makatu’unga ko ‘eni ‘oku kau ki ai ‘a e ‘ikai ke fiema’u kene toe fakahoko ha hia he vaha’ataimi ko ia ‘e ala tautea ai ia ‘i ha fa’ahinga Fakamaau’anga pe. Ka ‘ikai kene faipau ki he ngaahi tu’utu’uni ko ia pea ‘e toe fakafoki pe ‘a e ta’u ‘e 1 mo e mahina ‘e 6 na’e ‘osi toloi kene toe ngaue’i.

(27)

Facebook Comments