Kuo tautea ‘e Fakamaau Lahi Cato ‘a Paneti Sa ta’u 17 he Fakamaau’anga Lahi he pongipongi Pulelulu ‘o e uike kuo’osi hili ia ‘ene halaia ki he hia ko e tohotoho.

Ko e tautea ‘eni ‘o Sa ki he hia ‘oku tukuaki’i ‘e he Kalauni na’a ne fakahoko he ‘aho 25 ‘o Sepitema ‘o e ta’u kuo’osi.

Pehe ‘i he fakamatala ‘a e Talatalaaki ma’ae Kalauni, Tevita ‘Aho, fekau’aki mo e ngaahi fakamatala lekooti faka’eke’eke ‘a e Mamahi, ko e me’a ‘eni na’e fakahoko ia ‘e he Faka’iloa he taimi hengihengi fakafuofua ki he taimi 2 ki he 3 pongipongi nai.

Na’e hoko atu ‘a ‘ene fakamatala ‘o pehe, na’e lolotonga mohe ‘a e Mamahi ‘i lotofale he taimi ko ‘eni kae mohe ‘ene ongo ki’i tamaiki ‘i loki. Lolotonga ia na’a ne ongo’i hange ‘oku ‘i ai ha taha ‘oku lue holo he tu’afale, pea na’a ne tu’u leva ai ‘o ‘alu ‘o mohe mo ‘ene ongo ki’i tamaikí ‘i loki.

Na’e pehe ‘e he Mamahí, na’e ‘ikai fuoloa si’i mei ai kuo kamata ma’u ‘ene mohe mo ‘ene ongo’i ‘oku ‘i ai ‘a e tokotaha hange ‘oku ne toho ia ki lalo mei he mohenga.

Na’a ne ofo hake ai ‘oku tu’u ‘a e Faka’iloa he tafa’aki mo e hele kuo ne ‘osi telefua. Lolotonga ‘eni ‘oku kei feitama ‘a e Mamahi ‘o fekau ‘e he Faka’iloa ke fo’ohifo. Na’e fu’u ongo’i ilifia ‘aupito ‘a e Mamahi ‘o ne talangofua ki he ngaahi me’a ‘oku talaange ‘e he Faka’iloa telia na’a ne fakalavea’i ia kae uesia ‘ene pepe. Lolotonga ‘a e fo’ohifo ‘a e Mamahi na’e hanga ai ‘e he Faka’iloa ‘o fakahoko ‘a e ngaahi to’onga fakalielia ki he Mamahi kae te’eki ke fakahoko ‘a hono tohotoho’i. Hili ia na’e toe fekau ‘e he Faka’iloa ‘a e Mamahi kene fo’ohake ‘o kaila ai ‘a e Mamahi ‘o ui tokoni ‘o iku ‘a hake ai ‘a ‘ene ongo ki’i tamaikí he mohe’anga he tafa’aki.

Na’e fo’ohake ai ‘a e Mamahi ‘o fakahoko ‘e he Faka’iloa ‘a hono tohotoho’i mo e ngaahi to’onga fakalielia kehe pe. Hili pe ia pea ne lue leva ki tu’a mei he loki mohe ‘o hu he matapa ‘o ‘alu kitu’a. Na’e hu mai ai ‘a e Mamahi ‘o ‘ilo ko e hele ko ‘eni na’e fakamanamana’i ‘aki ia na’e to’o pe ‘e he Faka’iloa mei hono peito. Na’e toki ‘a hake ai ‘a e Mamahi he ‘aho ‘e taha ‘o fakahoko ‘a hono launga’i ‘a e me’a na’e hoko ki he kau polisi ‘o nau fakahoko ai ‘a e ngaue mo e ngaahi fakatotolo ki ai ‘o ma’u ‘a e Faka’iloa.

Fakatatau ki he ngaahi lipooti ‘a e ‘Ofisa Malu’i Angalelei, ko e Faka’iloa ko e si’isi’i taha ia ‘o ha famili tokolahi. Pehe ko e taimi na’e fakahoko ai ‘e he Faka’iloa ‘a e ngaahi to’onga fakalielia ko ‘eni na’a ne fu’u hu’akava’ia.

Na’a ne nofo pe mei he ako he levolo foomu 5 ‘o ‘ikai ke ‘i ai ha’ane ngaue ka ko e tokoni pe ki he ngaue he ngoue’anga ‘o ‘ene ongomatu’a. ‘Ikai ngata ai ka na’e ‘osi fakahoko ‘a e kole fakamolemole ki he Mamahi fakataha mo e ngaahi me’a’ofa na’e ‘ave ki he Mamahi mei he famili ‘o e Faka’iloa. ‘I he’ene pehe na’e tali pe ‘e he Mamahi ‘a e kole fakamolemole mo e ngaahi me’a’ofa ko ‘eni neongo ‘a hono uesia ‘e he me’a na’e hoko ‘a ia mo hono husepaniti.

‘I he fakamalanga ‘a Fakamaau Lahi Cato na’a ne pehe, ko e taha ‘eni ha hia pelepelengesi mo’oni tautefito ki he fakamo’oni’i mo sio mata ‘a e fanau he ngaahi to’onga fulikivanu ‘a e Faka’iloa na’e fakahoko. ‘I he’ene pehe na’a ne fusi’i ai ‘a e tautea ngaue popula ‘o e Faka’iloa ke kamata he ta’u ‘e 7 pea ke toki toloi mei ai ha ngaahi ta’u ‘i he ngaahi makatu’unga. Ko e ngaahi makatu’unga ko ‘eni na’e kau ki ai ‘a e fuofua tali halaia ‘a e Faka’iloa he fuofua faingamalie ‘o kau atu ki ai mo ‘ene lava atu ‘o kole fakamolemole ki he Mamahi pea tali.

‘I he’ene pehe na’e toloi ai ‘a e ta’u ‘e 1 mo e mahina ‘e 9 mei hono tautea pea kene ngaue popula he ta’u ‘e 5 ki he hia ko e tohotoho. Ko e haefale mamafa leva na’e tautea ia kene ngaue popula he ta’u ‘e 3 pea ke ngaue’i fakataha ia mo e tautea ngaue popula ‘o e tohotoho kae toloi ‘a e ta’u ‘e 1 mo e mahina ‘e 6 mei ai.

Ko e teemi ngaue popula leva ‘o e Faka’iloa kuopau kene ngaue popula he ta’u fakakatoa ‘e 6 mo e mahina ‘e 6.

‘I he ngaahi mahina kuo maliu atu na’e tautea ngaue popula ai ‘e Fakamaau Lahi Cato ‘a Samiuela Holani ‘o Longolongo ki he hia natula tatau pe mo ‘eni ke ne ngaue popula he ta’u ‘e 4 mo e mahina ‘e 3. Ko e hili ia ‘a e halaia ‘a Holani ki he hia ko e tohotoho mo e haefale mamafa ‘i Longolongo pe.

 

 

(29)

Facebook Comments