‘Oku tō e po’uli ‘i he fonua ‘o Tupou mo Hou’eiki, he ‘oku tōtōfā ‘i Mo’unga ‘a e Ta’ahine Kuini Fehuhu ‘ofeina ‘o Tonga, Kuini Halaevalu Mata’aho, pea ‘oku ou kole keu hufanga ‘i he ngaahi fakatapu ‘o e fonuá, kae fai ha lave nounou ki he hou’eiki fafine ‘e toko fitu fisifismu’a ‘o e Tohitapú, ‘a ia ‘e malava ketau a’usia ai ‘a e mahu’inga ‘o e Ta’ahine Kuini Fehuhuu ‘i he ‘ene ngaahi mā’imoa ola lelei ‘oku ne faka’ata mai ko e Kalisitiane mo’oni.

‘I he ‘etau vakai atu ki he ngaahi manatu melie mo’oni ‘a e kakai kehekehe ‘o e sosaieti Tongá na’a nau monū’ia ‘o fakakoloa kinautolu kenau fakahoko ‘a ‘ene ngaahi mā’imoá, tatau pē ‘i he ngaahi siasi fakakalisitiane kehekehe, fāmilí, fonuá, kau mo’ua ‘i ha ngaahi fokoutua fakaesino, masivá mo e tukuhausiá. ‘Oku mahu’inga ‘aupito ketau ako mei he hou’eiki fafine ‘e toko fitu fisifisimu’a ‘o e Tohitapú mo e Kuini Fehuhú, he ‘oku ou pehē ‘oku nau tā sipinga lelei taha ki he kakai fefine ‘o Tonga ‘i he ngaahi kuonga ni, he ko ‘enau mo’uí na’e mu’omu’a ma’upē ‘a e ‘Otuá kia kinautolu ‘i ha toe me’a fakaekakano – ‘a e tu’unga ‘i he sosaietí mo e ngaahi palopalema fakaemamani kehekehe pē ‘o e sosaieti ‘i honau kuonga takitaha.

Ko e hou’eiki fafine ‘e toko fā ‘o e Fuakava Motu’á, ‘uluakí, ko Lehapi ko e fefine angahala’ia mo lumoluma’i, ‘o hangē pē ko ha taha pē ‘i mamani, ka na’a ne tui mo’oni ki he ‘Otua mo’ui ‘o ha’a ‘Isilelí, ko ia ai na’a ne lototo’a mo lotolahi ke fakahaofi ‘a e ongo sipai ‘a Siosiuaa neongo pē ‘ene ‘ilo’i ka ma’u ‘ene tokoní ko e mate mahino, pea na’e fakaofi foki ia mo hono familí hili hono ikuna’i ‘e Siosiua ‘a Selikó, kā na’e tamate’i kinautolu kotoa na’a nau talangata’a ki he ‘Otuá. (Sosiua 2 mo Hepelu 11).

Uá, ko Tepola ko e palofita fefine mo e fakamaau ‘o ‘Isileli (Fakamaau 4). Ko e talanoa ‘eni ‘oku ‘ata mai ai ‘a e helo ko e fefine ka ko e kakai tangatá ‘oku nau vaipalo, he na’e tui mo falala kakato ‘a Tepola ia ki he ‘Otua mo’ui ‘o ‘Isilelí, kae ‘ikai tui tatau ‘a Pelake ia (koe tangata) na’e fekau ‘e he ‘Otua kia Tepola ke tala ki ai ke taki ‘i ‘Isileli ‘i he tau mo e filii he kuo ‘osi tuku ‘e he ‘Otuá ia ‘a e kau tau ‘a e filí ki he nima ‘o ha’a ‘Isilelí. Na’e hoko kotoa ‘ae me’a na’e tala ‘e Tepola kia Pelaké.

Tolú, ko Lute mei Moape, ko e fonua lotu ‘aitoli pea na’e ‘ikai ke ngofua ke nau hūmai ki ‘Isileli ka na’e mali mo e tama ‘a Naomi ko e fefine ‘Isileli. Ko Luté foki ko e fefine anga fakatōkilalo mo’oni pea na’e tui mo ia ki he ‘Otua mo’ui ‘o ‘Isilelí. Na’a ne tali foki ‘a e ‘ofa ‘a e ‘Otuá kiate iá, neongo ‘oku ‘ikai ko ha fefine ‘Isileli totonu ia, pea ‘oku fakatalutalu mei tuai ‘a ‘ene lea ko ia kia Naomi (Lute 1:16) ‘i he talaange ko ia kene foki ā ki Moape pea ko e ‘ofa mo’oní ia, ka ‘oku ‘ikai ke faka’apē pe.

Fā, ko Kuini ‘Eseta ko e talanoa ‘o e fefine tui mo falala mo’oni ki he ‘Otua mo’ui ‘o ‘Isilelí pea na’a ne fakahaofi ‘a e kakai ‘Isilelí mei he ngaahi palopalema ‘o e nofo populá ‘aki ‘ene lototo’a mo’oni ‘o hū (‘Eseta 4: 13/14) ki he taloni ‘o Tu’i ‘Ehasivelo, he na’a ne tui ko e finangalo ia ‘o e ‘Otuá, tatau pe mate pe mo’ui. Na’e fakahaofi ‘a ‘Isileli koe’uhi ko ‘ene talangofua ki he ‘Otuá.

‘I he Fuakava Fo’oú, ‘uluakí, ko Mele ko e fehuhu ‘a Sisu Kalaisii, pea ko e palani pe ia ‘a e ‘Otuá ‘i he’ene tui mo falala kiate Ia pea mokoi ai Hono finangaló ke ‘alo’i ‘a Sīsū ‘e Mele, pea hoko ko e fakamo’ui ‘o ha’a tangata.

Uá, ko ‘Elisapesi, fa’e ‘a Sione Papitaisó, ko e kainga ofi pē ‘o Mele fehuhu ‘a Sīsū, pea ko e fili pē ‘e he ‘Otuá koe’uhí ko ‘ene tui, falala mo’oni mo talangofua ki he finangalo ‘o e ‘Otuá.

Tolú, ko Mele mei Makitala na’e kapusi ‘e Sīsū ‘a e tevolo ‘e fitu meiate ia pea ne hoko ko e taha ‘o e kau tisaipale tu’ukimu’a ‘o a’u pe ki he kolosí mo ‘ene muimui pē kia Sīsū. Na’a ne kau ‘i he kau ‘uluaki sio kia Sīsū ‘i he ‘Ene toetu’u mei he pekiá.

Ko e ngaahi fakamo’oni fakamatala ‘a e kakai kehekehe fekau’aki mo e Ta’ahine Kuini Fehuhu ‘i he ‘ene kei laumalie leleí, ‘oku mahino na’a ne hangē ko: Lehapi, Tepola mo Kuini ‘Eseta ‘o lototo’a mo tui mo’oni pea talangofua kakato ki he ‘Otuá; ‘ulungaanga fakatōkilalo hangē ko Lute, ‘o ne li’aki hono fonuá (ko e tu’unga fakaesosiale ‘i he soaietí) kae muimui ia ‘ia Naomi (fakataipe ‘o Sīsū) he ko e ‘ofá ia; ‘ulungaanga faka’otua (holiness) hangē ko Melé fehuhu ‘a Sīsū; ‘ulungaanga mo’ui ‘aki pē ‘a Sīsū mo ‘ene Kosipelí, hangē ko ‘Elisapesi mo Mele Makitalá.

‘Oku ‘i ai ‘a e faka’amu lahi ke fakatokanga’i ‘e he hou’eiki fafine ‘o Tonga ni ke nau muimui mo fa’ifa’itaki ‘a e ngaahi ‘ulungaanga mo e to’onga mo’ui ‘o e hou’eiki fafine fisifismu’a ‘i ‘olungá, kae tuku ‘a e ngaahi mo’ui fakalusa mo fakapoto/fakaeMoape ‘o e kuonga ni, koe iku’angá pē ko e mate.

(72)

Facebook Comments