Na’e hoko foki ha ngaahi me’a mahu’inga ‘i he ngaahi uike kuo’osí ‘a ia ‘oku ‘ikai ke mahino lelei mai ‘a e tu’u ‘a e kakai tokolahi ‘i Tonga ni fekau’aki pe ko e tokotaha Kalisitiane ia, pe ‘ikai, he ‘oku lahi foki ‘a hono talaki ‘e he meimei kakai tatau ‘i he ngaahi mitia kehekehe ‘enau taukave’i ‘enau tui pikitai kia Sisú mo ‘ene Kosipelí pea mo Tonga ni na’e tuku ki langi ‘e Tupou I.

Kā, tau vakai atu ki he ‘enau mo’ui mo e to’onga fakataautaha ‘oku hā mai ia ‘oku kehe ‘a e me’a ‘oku talá pea kehe pē ‘a e to’onga mo’uí ia, pea ‘oku ‘ikai ko e fai fakamaau ‘eni he ‘oku ‘ikai haohaoa ha taha mei he fai ha kovi, ka ko ’etau talanoa pē ki he me’a ‘oku tau mamata mo fanongo tonu ki aí.

‘Oku mahu’inga leva ke fai ki ai ha fokotu’u fakakaukau na’a faifai pea malava ke fai pē ‘e kinautolu ‘a honau fakalelei’i, he kuo a’u ia ki ha tu’unga ‘i he sosaietí ‘o hangē ko e lau ‘a e Tohitapú, kuo tala ‘a e leleí ia ko e kovi pea tala ‘a e koví ia ko e lelei, pea te hoko kita ko ha fili (enemy) ‘o ha taha kehe ‘o ka te lea ‘aki ha mo’oni (Kaletia 4:16).

Na’a tau toki fanongo foki ‘i he fakamatala ‘a ‘Aisake Eke, ko e Ministaa Pa’anga Mālōlō ‘i he ongoongó, ‘o pehē ko ‘ene tuí na’e ‘i ai ‘a e ngaahi tukuaki’i ‘o e Palemiaa na’e mo’oni pea na’e ‘ikai ke mo’oni ‘a e ngaahi me’a ‘e ni’ihi pea ko ia ai na’e ‘ikai ke hiki nima ia ki ha faha’i.

Na’a ne lea mo’oni ki he me’a na’e hokó pea hoko leva ia ko e fili ‘i he sio ‘a e Palemiaa mo hono kau fale’í ‘o hoko ai mo e tu’utu’uni ke fakafisi. Mahino mai ai ko e Kalisitiane mo’oni ‘a ‘Aisake he na’a ne fehi’a ki he loii neongo ‘e malava pē ia ‘o faka’uhinga’i kehekehe (interpretaions) mei he ngaahi tafa’aki kehekehe (perspectives) ‘o e ngaahi fa’ahi fakapolitikale ‘i Tonga ni.

Ko e poini mahu’ingá he na’a ne tokanga mo manavahē ange ia ki he ‘Otuá ‘i he Palemiá mo ha ma’u mafai pē pea ‘oku ‘i ai ‘a e poupou malohi ‘aupito ki ha taha taki fakapolitikale, siasí pe familí ‘i he fonua ni ke tala ‘ene Kalisitiané ‘i he ‘ene to’onga mo’uí ‘i ha taimi pe feitu’u pē, he ‘e toe lahi ange ‘a e ngaahi tapuaki ia tene ma’ú ‘i he kaha’u vave maí, kae ‘oua ‘e Kalisitiane ‘alu ki falelotu pe ‘aho Sapate pē.

Lahi ‘a e ngaahi talanoa fakatātā lelei hangē ko Siosifa, Siope, Tevita mo Taniela, pea na’e iku lelei mo mohu tapuaki ‘a ‘enau mo’uí ‘i he ‘enau manavahe ange ki he ‘Otuaa ‘i ha me’a pē Na’a Ne fakatupu, hangē pē ia ko ha Kalisitiane ‘oku tatau ‘enau to’onga mo’uí ‘i he kuonga ni, pea ka tau fakafehoanaki mo Siutasí ‘oku hangē ko e faikehekehe ‘o e ‘ahó mo e po’ulí he te tau iku ai ki he mate.

‘Oku ‘i ai leva ‘a e fifili lahi pe ko e ha koaa ‘a e ‘uhinga ‘o e to’onga ta’etaau ‘o ha taha ‘oku ne talaki ko e Kalisitiane ia, pea ko e fokotu’u fakakaukau ‘eni ‘oku pehē.

‘Uluakii, ‘oku te’eki ke lau fakalelei mo ako loloto ia ki he Tohitapú pea ke mahino ‘aupito kiate ia ko e folofola ma’oni’oni ia ‘e taha pē ‘a e ‘Otuá mo mo’oni pea ‘oku ‘ikai halaia ha taimi ‘i ha kuonga pē, pea ne tui mo mo’ui ‘aki ‘a e Folofolaa.

Uá, taimi ‘e ni’ihi ‘oku te tui pe kita ki he lau ‘a e Folofola ‘e ni’ihi ‘a ia ‘oku te ongo’i fiemālie ki ai (comfortable) fakae’atamai ‘i he ‘ete to’onga mo’uí, tatau aipe ‘oku angahala’ia pea talamai ‘oku tapu, pea taimi ‘e ni’ihi ‘oku te tui ange kita ki he lau fakaekakano fakapoto ‘a ha filosefa ongoongoa.

Tolú, lahi foki ‘a e taimi ia ‘oku te fu’u tokanga ange kita ia ki he lau ‘a e kakaí (mamani) ‘i he lau ‘a e Folofolá pea te hēhē’ia ai hangē ha ‘ate ma’u ‘o ha faito’o kona tapú, pea ko e toki faka’ofá ia kae ‘oleva kuo te talangofua ki he Folofolá pea te toki ma’u ‘a e nongaa mo e fiefiá.

Fā, ‘oku fa’a māmāfana (lukewarm) pē ‘a ’ete mo’ui ’aki ‘a Sisú kae ‘ikai ke te tukuange ‘a Sisú ke pule kakato ‘i he ‘ete mo’uí.

Nimá, ‘oku tau fa’a tō pē ‘ia Setane mo ’ene ngaahi fakatauele, ‘a e loí mo e feinga’i ke ‘oua te te tali ‘a Sisú ko hoto ‘Eiki mo Fakamo’uí, talu pē ‘eni mei he Ngoue ko ‘Itenii, ‘a e fie tatau mo e ‘Otuá ‘a e tangatá mo e angatu’u mo talangata’a kiate Ia pea talaki ‘oku ‘olokuonga mo e fananga pē ‘a e tala ‘a e Tohitapú.

Onó, ‘oku te fa’a femo’uekina pē ‘i he ngaahi taimi lahi ‘i he ngaahi ‘atakai ‘o e mo’uí mo hono ngaahi palopalema/’ahi’ahi ‘oku te ‘i aí, kae ‘ikai ke te sio pē kia Sisú ‘i he taimi kotoa ka te ikuna ‘a mamani, hangē ko e talangofua ‘a Pita ke ‘alu ange ‘i he fukahi tahí pea taimi pē ‘oku ne sio ai ki hono ‘atakaí ko ‘ene ngoto ia ‘i he tahí.

Faka’osí, ‘i he ‘ete mo’ui ‘aki ‘a e Folofola ‘a e ‘Otuá, te te ma’u ‘a e ngaahi palomesi mo e ngaahi tapuaki kotoa ‘a e ‘Otuá ‘oku fakahoko mai ‘e he ‘Ene Folofolaa ‘oku iku ki he ma’u ‘o e mo’ui moe fiefia ‘o hangē pē ko ‘Ene palani ki ha’a tangatá (Luke 9:25, Sione 12:25, Matiu 6:19).

(42)

Facebook Comments