Kuo fakatonuhia’i ‘a Semisi Motulalo ‘Anitoni he Fakamaau’anga Lahi he Falaite kuo’osi hili ia hono tukuaki’i ki he ngaahi hia kehekehe ‘o kau ai e fakasotoma’i e fanau tangata si’i hifo he ta’u 15.

Ko e tukuaki’i ‘eni ‘o e Faka’iloa ki he ngaahi hia ‘oku pehe na’a ne fakahoko ki he fanau tangata he ‘aho 30 ‘o Siulai ‘o e ta’u kuo’osi.

Pehe ‘i he fakamatala ‘a e Talatalaaki ma’ae Kalauni, Tevita ‘Aho ko e Faka’iloa na’a ne kei ta’u 19 ia he taimi ‘oku tukuaki’i na’a ne fakahoko ai ‘a e hia. Ko e Mamahi leva ko ha ki’i tamasi’i na’a ne kei ta’u 10 ia he taimi ko ‘eni.

Na’e hoko atu e fakamatala ‘a e Talatalaaki ‘o pehe, ko e ngaahi tikite fakakatoa ‘e 6 na’e faka’ilo kiai ‘a e Faka’iloa ‘a ia na’a ne tali tonuhia kotoa ki ai. Ko e tefito leva ‘o e faka’ilo ko e alakovi mamafa ‘a ia ‘i hono fekau ‘e he Faka’iloa ‘a e Mamahi kene fakahoko ‘a e ngaahi to’onga fakalielia ‘aki mo ha fanau tangata iiki kehe ‘e toko 6. Ko e fanau tangata iiki kehe ‘e toko 6 ko ‘eni ‘oku ‘i he vaha’a ‘o e ta’u 10 ki he 12 ‘ a honau ta’u motu’a. Na’e kau ‘i hono tukuaki’i ‘o e Faka’iloa ‘a e pehe na’a ne hanga ‘o hiki vitioo’i ‘i he’ene telefoni ‘a e ngaahi to’onga fakalielia na’a ne fekau ki he Mamahi kene fakahoko.

‘Ikai koia pe, ka na’e toe tukuaki’i ‘a e Faka’iloa ki he pehe na’a ne toe fekau ‘a e Mamahi mo e toenga ‘o e fanau tangata ko ‘eni kenau fakahoko mo e ngaahi to’onga fakalielia fakasotoma pea mo ia. ‘Oku kau foki ‘i he tikite faka’ilo ‘o e Mamahi ‘a hono faka’uhinga’i ‘o e fakasotoma ‘a ia ko ‘ene hiki vitioo’i ‘a e ngaahi to’onga fakalielia na’a ne fekau’i e Mamahi kene fakahoko mo e toenga ‘o e fanau tangata pea ne katakata’i.

Kaekehe, ko e hia ‘oku tukuaki’i ko ‘eni, ‘oku pehe ko e hu atu ‘a e Faka’iloa pea mo ha tokotaha kehe ki he ki’i hati. Ko e ki’i hati ko ‘eni na’e lolotonga ‘i ai ‘a e Mamahi ‘a ia ko ‘ene ‘a’ahi atu pe ki ai ki he taha ‘o hono ngaahi kaungame’a. Lolotonga ko ‘eni ‘oku mamalu e po’uli. ‘I he fakamatala ‘a e Mamahi na’a ne pehe, ko e toenga ‘o e fanau tangata na’e ‘i he ki’i hati ko ‘eni na’a ne ‘i ai na’e lolotonga fai ‘enau mihi penisini ‘o ne kau atu mo ia ki ai ‘o mihi ‘a ‘ene me’i penisini.

Lolotonga ko ‘eni na’e hu ange pe ‘a e Faka’iloa ‘o vete hono talausese ‘o hapo’i ‘aki hono la’i nima e mui ‘o e Mamahi pea li leva hono talausese mama’o. Na’e toe fakamatala ‘a e Mamahi ‘o pehe, na’e hili pe hono vete ‘e he Faka’iloa hono talausese pea fekau leva ia mo e toenga ‘o e fanau tangata kenau fakahoko ‘a e ngaahi to’onga fakalielia. ‘Ikai ko ia pe ka na’a nau toe ngaue’aki ‘a e ngaahi lea fakalielia ‘oku ‘ikai ke anga he fanongo ki ai. Ko e fakahoko ‘eni ‘e he fanau tangata ‘a e ngaahi to’onga fakalielia kae lekooti vitio ‘e he Faka’iloa ‘i he’ene telefoni mo ‘ene kata.

Hili ia na’e fakahoko ‘e Fakamaau Lahi Cato ‘a ‘ene fakamalanga ‘o pehe, ‘oku te’eki ke ha mai ‘i ha fakamatala fakamo’oni ‘a e Mamahi ‘o pehe na’e kau ‘a e Faka’iloa ‘i hono fekau’i ia kene fakahoko ‘a e ngaahi to’onga fakalielia mo fakasotoma mo e toenga ‘o e fanau tangata hange ko ia ‘oku fakamatala ‘e he Talatalaaki.

Kaekehe, na’e toe fakamatala e Mamahi ‘o pehe, na’e hili ha ngaahi ‘aho si’i pe mei he me’a na’e hoko pea toki fakahoko leva ‘a e launga ki he kau Polisi. Ko e makatu’unga ‘o e launga ‘i he fakatokanga’i ‘e he Fa’e ‘a e Mamahi ‘oku ‘i ai e me’a ‘oku hoko ki he Mamahi. ‘I he’ene pehe, na’a ne ‘eke leva ki ai ‘o hoko mo ‘ene fakamatala ‘a e me’a na’e hoko.

Ko e taha e ngaahi fakamatala fakamo’oni ‘a e Mamahi ko ‘ene pehe na’e ‘ikai ke tu’o taha pe ‘a e fakahoko ‘e he Faka’iloa ‘a e ngaahi to’onga ko ‘eni kiate ia ka na’e tu’o ua. Ko e fakamatala ko ia na’e ‘ikai tali ia ‘e he Fakamaau’anga tupu mei he ‘ikai ke ‘i ai ha fakamo’oni.

Na’e hoko atu heni ki ha fakamalanga ‘a Fakamaau Lahi Cato ‘o pehe, na’e fua fakamatala e Mamahi ki he ‘Ofisa Polisi na’e ngaue atu ki he keisi ko ‘eni ko ‘Ofisa Vaai ‘o pehe na’e ‘ikai ke fakahoko ange ia ‘e he toko ua mei he fanau tangata ko ‘eni ha ngaahi to’onga fakalieia fakasotoma kiate ia. Hili pe ‘ene fakamatala ko ia, na’a ne toe fakatonutonu ‘ene fakamatala ‘o pehe, na’e fakahoko ange pe ‘e he toko ua ‘o e fanau tangata ko ‘eni ‘a e to’onga fakalielia kiate ia.

‘I he fakamalanga ‘a e fakafofonga lao ‘a e Faka’iloa, Mo’ale na’a ne pehe, na’e ma’opo’opo ‘a e fakamatala ‘a e Mamahi ‘i he’ene fakamo’oni ‘o kau ai ‘ene pehe, na’e kau mo e Faka’iloa ‘i hono fakahoko ange ‘a e ngaahi to’onga fakalielia fakasotoma kiate ia. Na’e fehu’i ai ‘e Fakamaau Lahi Cato kia ‘Ofisa Vaai pe ko e ha na’e ‘ikai ke ‘eke ai ‘a e fehu’i ko ‘eni ki he Faka’iloa ‘i hono faka’eke’eke ia. Na’e tali ai ‘e ‘Ofisa Vaai ‘o pehe, na’e makatu’unga ia he ‘uhinga na’e ‘osi talaange ‘e he Mamahi kiate ia hili e ‘aho na’e fakahoko ai ‘a hono hiki ‘ene fakamatala ‘o pehe, na’e ‘ikai ke kau e Faka’iloa ia he fakahoko ange kiate ia ‘a e ngaahi to’onga fakalielia fakasotoma ‘oku ha he tohi fekau.

Na’e toe fehu’i ‘e Fakamaau Lahi Cato kia ‘Ofisa Vaai pe ko e ha ‘a e ‘uhinga na’a ne toe liliu ai ‘a e fakamatala fakamo’oni ‘a e Mamahi kimu’a pea fai ‘a e hopo. Na’e tali heni ‘e ‘Ofisa Vaai ‘o pehe, ko e ‘uhinga he ko e toki manatu’i lelei pe ‘eni ia ‘e he Mamahi ‘a e me’a totonu na’e hoko.

Na’e ui heni ‘a e taha ‘o e kau Fakamo’oni, ko e ta’okete ‘o e taha e fanau tangata na’e kau atu ki he fakasotoma ‘oku tukuaki’i ki he Faka’iloa. Ko e fakamatala ‘a e tokotaha fakamo’oni ko ‘eni ko ‘ene pehe pe na’a ne sio ‘o ‘ilo na’e fakahoko ‘e he Mamahi mo hono tehina fakataha mo e fanau tangata kehe. Ko e me’a ki he ngaahi to’onga fakalielia fakasotoma na’e ‘ikai ke sio ia kiai pe ko ha’ane ma’u kiai. Neongo ia, na’a ne ‘osi sio pe he ngaahi vitio na’e lekooti he telefoni ‘a e Faka’iloa ka na’e ‘ikai ke ‘i ai ha ngaahi vitio fakalielia fakasotoma ia ai ‘o ne fekau e Faka’iloa kene hanga ‘o tamate’i.

‘I he fakamatala fakamo’oni leva ‘a e Faka’iloa ‘a ia na’e hiki ia he ‘aho 9 ‘o ‘Aokosi ‘o e ta’u 2016 na’a ne pehe ‘oku ‘ikai ke mo’oni ha fakamatala ‘e taha ‘a e Mamahi ‘o felave’i mo ha fa’ahinga to’onga fakalielia na’a ne fakahoko fakasotoma. ‘Oku kau heni ‘a hono faka’ikai’i ‘e he Faka’iloa ‘a e pehe ‘e he Mamahi na’a ne fekau’i ia kene hanga ‘o fakahoko ‘a e ngaahi to’onga fakalielia.

Na’e toe fakamatala e Faka’iloa ‘o pehe ko e ‘aho ko ‘eni na’e fai ‘ene ma’u me’atokoni ‘a’ana mo ha kau tangata kehe he ‘elia pe ko ‘eni. Lolotonga ko ‘eni ‘oku fai e mihi penisini ia ‘a e Mamahi mo e fanau tangata kehe ‘i he ki’i hati pe honau ‘api. Hili ‘enau ma’u me’atokoni pea fai ‘enau fakama’a ‘api ‘o kau ai mo e kosi honau ‘api. ‘I he’ene hu atu ki he hati ‘oku lolotonga fakahoko mai ‘e he Mamahi ‘a e to’onga fakalielia ki he taha ‘o e fanau tangata ‘i he hati. ‘I he’ene pehe na’a ne hanga ‘o taa’i ‘aki e silipa e Mamahi.

Kaekehe, ko e konga ‘o e fakamatala fakamo’oni ‘a ‘Ofisa Vaai na’a ne pehe, ko e ‘uluaki faka’ilo na’e fakahoko ia ‘o ta tikite e fanau tangata ‘e toko ua ki he ngaahi felave’i mo e fakalielia ‘o tali tonuhia e ongo tangata ko ia ki ai ka na tali halaia ki he hia ta ‘ata’ata pe. Ko e Faka’iloa na’e fua faka’ilo ia ki he tikite pe ‘e taha ko e ta.

‘Ikai ko ia pe, ka ‘i he fakamatala ‘a e Faka’iloa na’a ne pehe, na’e ‘ikai ko e toko ua pe mo ha taha kehe na’e hu ki he hati hange ko e fakamatala ‘a e Mamahi ka ko e toko tolu.

Na’e hoko atu heni ki he fakamalanga ‘a Fakamaau Lahi Cato ‘o pehe ‘oku ne tui ki he fakamatala ‘a e Faka’iloa ‘o pehe na’a ne hu atu ‘o ‘ilo ‘a e to’onga fakalielia ‘a e Mamahi ki ha tokotaha kehe ‘o ne tautea’i ai. Pea mei ai leva, mahalo na’e toki hoko ai ‘a e ngaahi ‘uuni me’a ‘a ia na’e fakamatala ‘e he Mamahi ka ‘oku ‘ikai ke ma’u ‘e he Talatalaaki ha fakamo’oni ki ai.

Hili ‘a e ngaahi fakamalanga koia mo e ngaahi fakamo’oni ne ‘ohake he hopo ko ‘eni, na’e fakama’opo’opo ‘aki ‘e Fakamaau Lahi Cato ‘a e hopo ‘ene tu’utu’uni ke fakatonuhia’i e Faka’iloa. ‘Ikai ko ia pe ka ke tamate’i kotoa e ngaahi tikite na’e faka’ilo ia ki ai.

(47)

Facebook Comments